Συνάντηση με το Γιώργο Μπλάνα : Λαϊκό Θέατρο είναι το Αρχαίο Δράμα

giorgos mplanasΜε τον ποιητή και μεταφραστή - τεσσάρων έργων που παίχτηκαν στο Φεστιβάλ Επιδαύρου το καλοκαίρι που μας πέρασε – Γιώργο Μπλάνα, συζητήσαμε για τις παραστάσεις, για τη συνομιλία του απόντα ποιητή με το κοινό, καθώς και ποιο ρόλο παίζει ο μεταφραστής σε αυτό. Επίσης για την Ελλάδα του χτες & του σήμερα καθώς για την Τέχνη, την Αγάπη και τον Έρωτα.  

Οι παραστάσεις για το καλοκαίρι του 2018 σε Επίδαυρο και Ηρώδειο και όχι μόνο, έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο τους, Αγαμέμνων του Αισχύλου, Αντιγόνη του Σοφοκλή, Ορέστης του Ευριπίδη και οι Βάτραχοι του Αριστοφάνη, τι είναι αυτό που θα κρατήσετε από κάθε παράσταση της οποίας υπογράψατε τη μετάφραση ;

Τον σεβασμό στην εργασία μου, που έδειξαν οι συντελεστές. Τον σεβασμό και κάτι παραπάνω: την εκτίμηση, τον ενθουσιασμό τους. Πραγματικά δεν μπορούσα καν να φανταστώ πως η τέχνη είναι δυνατόν να κυριαρχεί σε σχέσεις μεταξύ ανθρώπων. Φυσικά, αν είμαι υπερήφανος για κάτι, αυτό το κάτι είναι κυρίως η τόλμη, ο ριζοσπαστισμός των σκηνοθετών. Αυτό που σκεπτόμουν ήδη το είχαν σκεφτεί: το αρχαίο δράμα είναι σύγχρονο δράμα ή δεν είναι απολύτως τίποτα. Τα κείμενα δεν υπάρχουν χωρίς τους θεατές. Εννοώ δεν υπάρχουν σαν κείμενα. Υπάρχουν μόνο σαν σημεία πάνω σε χαρτί. Τα σημεία αυτά είναι νεκρά και πρέπει να ενεργοποιηθούν. Μετά από τόσους αιώνες δεν ξέρουμε τίποτα γι’ αυτά (τίποτα που θα μπορούσε να «δουλέψει» για μας). Είναι βουβά και πρέπει να μας μιλήσουν. Λοιπόν, οι μεταφράσεις μου μίλησαν για λογαριασμό των έργων και μίλησαν επειδή οι συντελεστές των παραστάσεων «δίδαξαν» πραγματικά, όπως έκαναν οι αρχαίοι συγγραφείς. Δεν μιμήθηκαν τις αραχνιασμένες αντιλήψεις αιώνων δυτικού λογοκεντρισμού. Τόλμησαν και τόλμησαν για λογαριασμό των σημερινών θεατών. Από εκεί προέρχεται και η εντυπωσιακή αποδοχή των έργων από το κοινό. Το ξαναλέω: από το κοινό. Το αρχαίο κοινό αυτών των έργων δεν ήταν ούτε αγάλματα με λευκό βλέμμα ούτε φιλόσοφοι. Ήταν πολίτες και μάλιστα κοινοί. Νοιώθω πως δούλεψα δίπλα στους συντελεστές των παραστάσεων, με τους ίδιους όρους που δούλευαν οι αρχαίοι. Λαϊκό θέατρο – να, τι είναι το αρχαίο δράμα. Λαϊκό θέατρο που ανατρέπει τα πάντα, με τους όρους του απλού πολίτη. Μπορώ να πω: «Τα καταφέραμε!» Είμαι ευγνώμων στους πολίτες της ορχήστρας και στους πολίτες της κερκίδας.

Στην αρχαία τραγωδία ουσιαστικά συνομιλεί ο απών συγγραφέας με τον παρόντα θεατή. Πιστεύετε πως είστε ο ΄΄Από μηχανής θεός΄΄ που θα τους φέρει σε επαφή στο σήμερα;

Ωραία η ιδέα του μεταφραστή-από μηχανής θεού. Πραγματικά, η επαφή μας με μια αρχαία κωμωδία ή τραγωδία είναι μια «τραγωδία», μας ζητάει να ανατρέψουμε τις απόψεις μας για τα πάντα. Το ίδιο που κάνουν και οι ήρωες της τραγωδίας και της κωμωδίας, δηλαδή. Τώρα, αν έρθει ο μεταφραστής σαν από μηχανής θεός να «βάλει» τα πράγματα στην θέση τους, να αποκαταστήσει την διαταραγμένη τάξη, τότε καταστρέφει την ουσία. Και η ουσία είναι πως ο δραματουργός, οι συντελεστές της παράστασης, οι θεατές και ο μεταφραστής παίζουν το ίδιο έργο. Το έργο λέγεται: άνθρωπος και  είναι μια παράσταση μέσα στην παράσταση της ύπαρξής μας. Αυτό είναι το ξεχωριστό του αρχαίου «πνεύματος» που λέμε. Ο μεταφραστής  δεν «βάζει» τα πράγματα στην θέση τους, αλλά επιτείνει την τραγική ή κωμική πάλη με το χάος (αυτό που πραγματεύεται πραγματικά το αρχαίο δράμα, δηλαδή).   

Ταξιδεύοντας στην δεκαετία του 30 στη Γαλάτεια Καζαντζάκη, & στο ποίημα της «Αμαρτωλό» «το σήμερα χειρότερο από το χτες, και τ αύριο από το σήμερα θε να ‘ναι», μπορούμε να το αλλάξουμε»;

Να το αλλάξουμε σίγουρα. Άλλωστε και να θέλουμε να το καθηλώσουμε κάπου δεν μπορούμε – μας υπερβαίνει πάντα. Ο Άνθρωπος υπερβαίνει τον Άνθρωπο – αυτή είναι η τραγωδία και η κωμωδία του. Τώρα, αν εννοείτε να το «αντιστρέψουμε», να αντιστρέψουμε την φθορά, δεν νομίζω πως μπορούμε. Μπορούμε όμως να το διαχειριστούμε – συχνά με εντυπωσιακά (για μας) αποτελέσματα. Δεν είναι παράξενο πως ο Άνθρωπος οικοδόμησε έναν εντυπωσιακό πολιτισμό, προσπαθώντας να αποφύγει το αναπόφευκτο: τον θάνατο; Δεν είναι παράξενο πως κάθε προσπάθεια του ανθρώπου να αντιστρέψει την φθορά τον βυθίζει σε ακόμα πιο φθοροποιά προβλήματα; Παραιτούμεθα, λοιπόν; Όχι βέβαια. Πώς να παραιτηθούμε από ένα μέρος της ύπαρξής μας; Θα ήταν σαν να παραιτηθεί το ζώο από τα νύχια του, το πουλί από τα φτερά του, το ψάρι από τα βράγχιά του. Η σκέψη της πιθανότητας αναστολής της φθοράς κάνει την φθορά μας πιο ανεκτή. Είναι μια ισορροπία τρόμου ή ευδαιμονίας.

Η ζωή στην Ελλάδα του σήμερα, είναι ένα ταξίδι προς το άγνωστο; Τι είναι αυτό που φοβόμαστε τόσο πολύ τα τελευταία χρόνια;

Κατά την ταπεινή μου γνώμη, αυτό το άγνωστο δεν είναι εντελώς άγνωστο. Γι’ αυτό φοβόμαστε τόσο. Ξέρουμε πως σαν Κράτος δεν μπορούμε να διαχειριστούμε τα ζητήματα που θέτει ο σύγχρονος κόσμος. Οι ιδέες, τα συναισθήματα και οι προσδοκίες μας δεν «δουλεύουν» πια. Τρέμουμε στην ιδέα πως πρέπει να αλλάξουμε τρόπο ζωής και σκέψης για να ανταποκριθούμε σε ένα μοντέλο ξένο. Καταλαβαίνουμε πως είναι πιο λειτουργικό για την επιβίωσή μας. Αλλά όσο βαθιά μέσα μας και να κοιτάξουμε δεν μπορούμε να βρούμε έστω ένα στοιχείο, που να μας συνδέει με αυτό το μοντέλο. Φυσικά τέτοια στοιχεία υπάρχουν, αλλά έχουν καταχωνιαστεί από μιαν εθνική ιδεολογία παράλογη, ανήθικη, αντιαισθητική και το κυριότερο εντελώς ασύντακτη. Δεν έχει ειρμό. Από κουρέλια αντιλήψεων των πόλων εξουσίας αποτελείται. Γι’ αυτό το μοναδικό της έρεισμα είναι η βία.  Ακόμη και αυτοί που θέλουν να «εκσυγχρονιστούμε» με απειλές προσπαθούν να μας υποχρεώσουν να το κάνουμε. Το μέλλον λοιπόν είναι μάλλον γνωστό: ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ. Με ποιον τρόπο μέχρι στιγμής δεν ξέρουμε. 

Μόνο η Τέχνη και ο Έρωτας αξίζουν στη ζωή μας έχετε γράψει, η αγάπη πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει; 

Όσο παράξενο κι αν φαίνεται, η αγάπη είναι έρωτας που προσπαθεί να μειώσει τον εαυτό του, φοβούμενος το πραγματικό του ύψος. Δεν λέμε ποτέ: είμαι ερωτευμένος με τα παιδιά μου, τους γονείς μου, τους φίλους μου. Γιατί; Διότι η λέξη έρωτας έχει συνδεθεί με τις ηδονές του σώματος. Λάθος, πολύ μεγάλο λάθος. Ο χριστιανισμός κατέστρεψε μιαν υπέροχη ιδέα τον έρωτα του οποίου ένας μόνο από τους μύριους τρόπους του είναι η σωματική ηδονή. Ο έρωτας είναι ιδέα απείρως πιο πνευματική από την αγάπη. Πρέπει να φτάσουμε εκεί που μας οδηγούν οι λέξεις. Η λέξη «αγάπη» για τους Έλληνες κραυγάζει: «Έρωτας» και ο πραγματικός της ρόλος είναι αυτός του έρωτα. Εκτός και αν αγάπη σημαίνει «μια αγαθή διάθεση της ψυχής, η οποία την κάνει να μην προτιμά κανένα από τα όντα περισσότερο από τη γνώση του Θεού. Είναι όμως αδύνατο να φτάσει ν’ αποκτήσει σταθερά αυτή την αγάπη όποιος έχει κάποια εμπαθή κλίση σε κάτι από τα γήινα!» όπως λέει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής!

Τελευταία Ενημέρωση : Δευτέρα, 01/10/2018

Πρωτοσέλιδο Τελευταίας Έκδοσης

Πρωτοσέλιδο Τελευταίας Έκδοσης

PDF, E-Paper τελευταίας έκδοσης εδώ

Δίκτυο Forum Ανάπτυξης

Video Gallery

Δειτε το καναλι μας στο YouTube

Απόψεις

Αρχή Σελίδας